मेवाको व्यवसायिक खेती कसरी गर्ने ?

जेठ २९ गते, काठमाडौं । मेवा क्यारिकेसी (Caricaceae ) प्रजाति अन्तरगत पर्ने फल हो । यो फल पौष्टिक दृष्टीले निकै महत्वपूर्णमानिन्छ । साथै मेवा “भिटामिन ए” को महत्वपूर्ण श्रोतसमेत हो । मेवा तराई तथा मध्य पहाडमा उत्पादन गर्न सकिन्छ ।मेवाको खेति गर्न एकदमै सजिलो छ भने फल पनि चाँडो दिने गर्दछ ।  पछिल्लो समय नेपाली कृषकहरुले व्यवसायिक रुपमानै यसको खेती सुरु गर्न थालेकाछन् । यसको खेती व्यवस्थितरुपमा गर्न सके नाफामुलक हुने गर्दछ । मेवा वर्ष भरी फल दिने फलहरु मध्य एक हुन् । मेवा खेतीको लागि २२ देखि २६डिग्री सेल्सियस तापक्रम उपयुक्त मानिन्छ । १० डिग्री सेल्सियस भन्दा कम तापक्रम भएमा चिसोले प्रतिकूल असर पर्नेहुँदा बोटको कुनै-कुनै भागमा काला दाग बस्दछन् । यसैगरी मेवाको व्यवसायिक खेती गरि धेरैं मुनाफा कमाउनलाई पहिले कृषि व्यवस्थापन सूचना प्रणलीले तयार पारेकाबुदाहरु एकपटक पढ्न आवस्यक देखिन्छ ।  १.मेवाकाबिरुवाकसरीउत्पादनगरिन्छ? नेपालमा हालसम्म यसका बिरुवा बीजु तरिकाले नै उत्पादन गर्ने गरिएको छ जबकि विकसित मुलुकहरुमा यसको बेर्नातन्तु प्रजनन विधिबाट पनि उत्पादन गरिरहेका छन्। २.मेवाखेतीकोलागिकस्तोमाटोउपयुक्तमानिन्छ? मेवा वर्षभरीनै फलिरहने हुँदा यसको लागि तुलनात्मक रुपले मलिलो माटोको आवश्कता पर्दछ। पानी नजम्ने खुकुलो तथादोमट माटोमा मेवा राम्रो फष्टाउँछ। पानी जम्ने खालको जमीनमा मेवामा फेद कुहिने रोग लाग्दछ। ३.नेपालमामेवाकाकस्ता-कस्ताजातहरुपाईन्छ ? मेवाका थुप्रै जातहरु पाईन्छन् तर ती सबै जातहरुको परीक्षण र मूल्याङ्कन भने गरिएको छैन। नेपालमा बढी खेती गरिएकाजातहरुमा वाशिङ्गटन, हनिड्यू,कोयम्बटुर जायन्ट,पुसा ड्वार्फ,सेलेक्शन९७ आदि छन्। ४.मेवामामलखादकोव्यवस्थाकसरीगर्नपर्दछ ? मेवाको बोटको विकास अन्य फलफूलको तुलनामा छिटो हुने गर्दछ। एउटा बिरुवाको लागि वार्षिक ५० के.जी. कम्पोष्टमल, २५० ग्राम नाईट्रोजन, १०० ग्राम फोस्फोरस र २५ ग्राम पोटास दिनु पर्दछ। ५.मेवाकोबगैंचामासिंचाईगर्नजरुरीछ?  मेवालाई बिरुवाको वृद्धिको अनुसार बढी पानीको आवश्यकता पर्दछ। फलको विकास भइरहेको बेलामा पानीको अभावहुनु हुँदैन। गरम हावापानीमा ७-१० दिन बिराएर पानी दिईरहनु पर्दछ। ६.मेवाकोबिरुवारोप्नुअगाडीकतिगहिराईकोखाड्लखन्नुपर्दछ? मेवा लगाउने जग्गालाई राम्रोसँग तयार गरी आवश्यक दुरी तय गरी ५० घन से.मि. को खाड्ल खनी सतहको माटो ३ भाग रराम्ररी पाकेको गोबरमलरकम्पोष्ट मल १ भाग मिसाई खाड्ल पुरी बिरुवा लगाउनु पर्दछ। ७.मेवाकाबिरुवाकतिदूरिमालगाउँदाउचितहुन्छ? मेवाका बिरुवा १.८मि.X१.८मि.देखि लिएर २.५मि.X२.५मि. सम्मको दुरीमा लगाइन्छ। ८.मेवाकोबिरुवाकुनतरिकालेलगाउनउपयुक्तहुन्छ? मेवाका बोटहरु धेरै लामो अवधिसम्म नरहने भएता पनि व्यवस्थित तरिकाले बिरुवा लगाउँदा गोडमेल, मलजल, बालीसंरक्षण गर्न र फल टिप्न सुविधा हुन्छ। अतः वर्गाकार वा आयताकार तरिकाले बिरुवा लगाउन सकिन्छ। ९.माटोकोअम्लियपनारक्षारियपनाकस्तोहुनुपर्दछ? मेवा खेतीको लागि माटोको पि.एच. मान ६.० देखि ६.५ उपयुक्त हुन्छ। मेवाका जराहरुसतहमा फैलिने हुँदा सतहको माटोगुणस्तरको हुनु पर्दछ। १०.मेवाकोखेतीगर्नवार्षिकवर्षाकतिसम्महुनुआवश्यकछ? मेवाको लागि वार्षिक सालाखाला १०० देखि २०० से.मि.पानी पर्ने ठाउँ उचित हुन्छ । कूल वर्षा भन्दा पनि यसको वितरणकस्तो छ त्यसले मेवाको उत्पादनमा सकारात्मक वा नकारात्मक असर देखाउँदछ । ११.मेवाकोवृद्धिरविकासकोलागिकतिसम्मकोतापक्रमउपयुक्तहुन्छ ? मेवा खेतीको लागि २२ देखि २६ डिग्री सेल्सियस तापक्रम उपयुक्त मानिन्छ । १० डिग्री सेल्सियस भन्दा कम तापक्रमभएमा चिसोले प्रतिकूल असर पर्ने हुँदा बोटको कुनै-कुनै भागमा काला दाग बस्दछन्। १२.मेवाकस्तोहावापानीमाहुनेफलफूलबालीहो? मेवा उष्ण प्रदेशीय फल हो। यसलाई गरम र बढी सापेक्षिक आर्द्रता भएको हावापानी उपयुक्त हुन्छ। मेवामा अनुकूलन गर्नेक्षमता कम हुन्छ। १३.मेवामाएन्थ्राक्नोजरोगकोक्षतिकोप्रकृतिररोकथामकोउपायकस्तोछ ? यस रोगको ढुसीले गर्दा फल र पातहरुमा काला धब्बाहरु देखा पर्दछन् । साना फल हुँदै आक्रमण भएमा फलहरुझर्दछन्। फल पाक्ने समयमा आक्रमण भएमा फलको बाहिरपट्टि कालो दाग देखा पर्दछ। बोर्डो्मिक्स्चर १५बेला बेलामाछर्दा यस रोगको रोकथाम गर्न सकिन्छ। १४.जराकुहिनेरोगलागेकोकसरीथाहाहुन्छरयसकोरोकथामकसरीगर्नसकिन्छ ? यो रोग ढुसीको आक्रमणबाट हुने हो। रोग लागेपछि जरा कुहिन शुरु गर्दछन् र आक्रमण बढ्दै गएपछि बोट ओइलाएरमर्दछन्। यो रोग बीउ र माटो दुबैबाट फैलिने हुँदा तिनीहरुको बेलैमा उपचार गर्नु पर्दछ। बीउ रोप्नु अगाडी बीउलाई सेरेसनवा क्याप्टानले उपचार गर्नु पर्दछ भने माटोलाई फर्म्ल्डिहाईड वा कुनै तामायुक्त ढुसीनाशक विषादिले उपचार गर्नु पर्दछ। १५.मेवामालाग्नेरोगहरुकुनकुनहुन्रकुनकुनरोगबाटबढीक्षतिपुग्दछ ? मेवामा लाग्ने रोगहरुमा फेद कुहिने, जरा कुहिने, एन्थ्राक्नोज, मोज्याक, पात बटारिने रोग मुख्य हुन्। यिनीहरु मध्ये पनिजरा कुहिने र एन्थ्राक्नोजरोग बढी हानिकारक हुन्छन्। १६.मेवामारोगकीराकोप्रकोपकस्तोहुन्छ? मेवामा रोग तथा कीरा दुबैले आक्रमण गर्दछन् तर कीरा भन्दा रोगले बढी नोक्सानी गरेको पाईन्छ किनकि मेवा बेलैमाटिप्यो भने कीरा तथा अन्य शत्रु काग, चमेरो, सुगा, जुरेली आदिबाट सजिलै बचाउन सकिन्छ। १७.पेपिनउत्पादनकोलागिछुट्टैजातपनिछ ? साधारणतया सबै मेवाको जातबाट पेपिन उत्पादन गर्न सकिन्छ तर हालसम्म सेलेक्शन९७ र कोयम्बटुर९१ जात पेपिनउत्पादनका लागि राम्रो मानिन्छ। १८.पृपिनकेहोरफलबाटपेपिनउत्पादनगरिन्छ? यो मेवाको फलबाट निस्कने चोप संकलन गरी राखिएको पदार्थ हो। यसको उत्पादन हेतु पूरा आकार लिई सकेका(९०-१०० दिन उमेरका ) फललाई छानिन्छ र बिहान १० बज्नु भन्दा पहिले फललाई चक्कुको तिखो टुप्पाले चारैतिर ०.३से.मी. गहिरो चिरिन्छ र चोपलाई सिल्भरको भाडोमा जम्मा गरिन्छ। १९.भण्डारणकोफललाईएकनाससँगपकाउनकेउपायछ ? […]

Continue Reading

३ नं. प्रदेशको नाम नेवाः तामसालिङ हुने दावी

जेठ २५ गते, काठमाडौं । प्रदेशसभामा प्रदेशको नाम नेवाः–तामसालिङ राख्नुपर्ने भनी प्रस्ताव दर्ता गरेका प्रस्तावक र समर्थकहरुले ३ नं. प्रदेशको नाम नेवाः–तामसालिङ रहने दावी गरेका छन् । शनिबार राजधानीमा पत्रकार सम्मेलन गरी उनीहरुले आफ्नो प्रस्ताव पारित हुने र प्रदेशको नाम नेवाः–तामसालिङ रहने दावी गरेका हुन् । प्रदेशसभा सदस्यहरु ओमबहादुर घलान र प्रतिमा श्रेष्ठ प्रस्तावक र […]

Continue Reading

कानेपोखरीमा बाल शिक्षकको तलब बृद्धि गर्न माग

जेठ २१ गते, कानेपोखरी । मोरङको कानेपोखरी गाउँपालिकामा बाल शिक्षकहरुले तलबको बृद्धि गर्न माग राखेका छन् । आर्थिक बर्ष २०७६÷०७७ को लागी सरकारले ल्याएको बजेटमा तलब बृद्धि नगरी विभेद गरेको भन्दै गाउँपालिकालाई तलब बृद्धिको माग राखेको हो । मंगलबार गाउँपालिकाको कार्यालयमा भेला भएर तलब बृद्धिको माग राख्दै गाउँपालिका अध्यक्ष ताराबहादुर काफ्ले,उपाध्यक्ष राजकुमारी इङ्नाम र स्रोत […]

Continue Reading

भोलि सार्वजानिक बिदा

जेठ २१ गते, काठमाडौं । सरकारले मुस्लिम धर्मावलम्बीको पर्व ईद उल फित्रका अवसरमा भोलि जेठ २२ गते सार्वजनिक बिदा दिने निर्णय गरेको छ । गृह मन्त्रालयले मंगलबार साँझ सूचना जारी गर्दै भनेको छ, ‘जेठ १० गतेको मन्त्रिपरिषदले मुस्लिम धर्मावलम्बीहरुको पर्व ‘इदुल्ल फित्र’का दिन सार्वजनिक बिदा दिने निर्णय गरेको र उक्त पर्व जेठ २२ गते पर्ने […]

Continue Reading

यायोक्खा केन्द्रीय अध्यक्ष राई इलाममा सम्मानित

जेठ १६ गते, इलाम । पहिचान आन्दोलनको अभियान्ता समेत रहेका किरात राई यायोक्खा केन्द्रीय अध्यक्ष दिवस राई इलाममा सम्मानित भएका छन्् । किरात समुदायको भाषा, संस्कार संस्कृतिको जगेर्ना, शैक्षिक, सामाजिक, सांस्कृतिक, राजनीतिक अधिकार प्राप्त गर्नको लागि रचनात्मक कार्य गर्दै, किरात राई विद्यार्थी संघको केन्द्रीय अध्यक्ष र साझा सामाजिक संस्था किरात राई यायोक्खाको केन्द्रीय अध्यक्ष भएर […]

Continue Reading

एक थोपा रगत रहेसम्म पहिचानको आन्दोलनमा हुन्छुः अध्यक्ष राई

जेठ १६ गते, इलाम । किरात राई यायोक्खा केन्द्रीय अध्यक्ष दिवस राईले १ नम्बर प्रदेशको नाम किरात नभए जनताको अपमान हुने बताएका छन् । किरात राई यायोक्खा इलामको ९ औं जिल्ला सम्मेलन उद्घाटन कार्यक्रममा बोल्दै अध्यक्ष राईले सो कुरा बताएका हुन् । प्रदेशको भूमिको नाम किरात नभए यहाँको विविध, इतिहास, भूगोल र सभ्यताको अपमानहुने बताए […]

Continue Reading

प्रथम वडा गत फुटबल प्रतियोगिताको दोस्रो दिनको खेलमा मातृभूमि क्लब विजयी

जेठ १४ गते, कानेपोखरी । कानेपोखरी गाउँपालिका वडा नं. ४, मा रहेको मातृभूमि समाज सेवा क्लबको खेल मैदानमा जारी वडागत फुटबल प्रतियोगिताको दोस्रो दिन मातृभूमि समाज सेवा क्बल रातो विजयी भएका छन् । मंगलबार भएको खेलमा मातृभूमि समाज सेवा क्लबले धमकुवा युवा क्लबलाई १–६ गोलको अन्तरले गोल गर्दै विजयी भएको हो । धमकुवा युवा क्लबको […]

Continue Reading

पथरीशनिश्चरे नगरपालिकाको भवन पथरीमै राख्न संघको माग

जेठ १० गते, पथरीशनिश्चरे । पथरीशनिश्चरे नगरपालिकाको केन्द्रका विषयमा विवाद रहेको बेला पथरी उद्योग वाणिज्य संघले नगरपालिकाको ‘कार्यालय’ वडा नं.–१, मै राख्न माग गरेका छन् । विहिबार संघले नगरको प्रमुख दिलिपकुमार राईलाई ध्यानआकर्षण पत्र बुझाँउदै सो माग गरेको हो । संघको ६ गते बसेको बैठकले पञ्चायत माविले संरक्षण गर्दै आएको पथरी बहुमुखी क्याम्पस पूर्वको खाली […]

Continue Reading

कसरी अक्षरलेखन सुधार्ने आफ्नो बच्चाको ? यस्ता छन् उपाय

बच्चाहरूले उदाहरणबाट धेरै कुरा छिट्टै सिक्छन् । त्यसैले उनीहरूलाई यस्ता व्यक्तिका बारेमा बताउनुस् जसको ह्यान्डराइटिङ पहिला त राम्रो थिएन तर पछि सुन्दर भयो । यस्ता उदाहरणले बच्चालाई प्रयास गर्न प्रेरित गर्छ र उनीहरू कोशिशमा सफल हुँदै जान्छन् । बस्ने सही व्यवस्था गलत ठाउँमा बसेर लेख्दा प्रायः शब्दहरूको बनावट बिग्रन्छ । त्यसैले बच्चाहरूलाई बस्नका लागि कुर्सी […]

Continue Reading

मन्टेश्वरी शिक्षकलाई टिप्स

हिजोआज सहरबजारमा बालबच्चालाई मन्टेश्वरी कक्षामा भर्ना गर्ने चलन फेसन जस्तै भएको छ । सहरका अधिकांश व्यस्त बाबुआमालाई छोराछोरी अल्मल्याउन मन्टेश्वरी उत्तम विकल्प बनेको छ । यसकारण टोलटोलमा मन्टेश्वरी स्कुल बाक्लै खुलिरहेका छन्। काम खोजिरहेका, पढाउन इच्छुक, शैक्षिक योग्यता कम भएका, जाँगरिला युवती र महिलाका लागि मन्टेश्वरीमा जागिर पाउने सम्भावना धेरै हुन्छ । कतिपय संस्थाहरूले मन्टेश्वरी […]

Continue Reading